Material handling là gì? Vai trò và các thành phần chính

Material handling là gì? Đây là hoạt động di chuyển, lưu trữ, bảo vệ và kiểm soát vật liệu, hàng hóa trong suốt quá trình tiếp nhận, sản xuất và phân phối. Material handling không chỉ là vận chuyển hàng từ điểm này đến điểm khác. Đây là một phần của thiết kế vận hành, liên quan đến mặt bằng, thiết bị, quy trình và dữ liệu. Hiểu đúng khái niệm sẽ giúp doanh nghiệp xác định nên cải tiến công đoạn nào và khi nào cần đầu tư tự động hóa.

Material handling là gì?

Material handling (xử lý vật liệu hay xử lý hàng hóa) là quá trình thực hiện vận chuyển, lưu trữ, bảo vệ, kiểm soát và quản lý nguyên vật liệu, linh kiện hoặc các thành phẩm trong những hoạt động sản xuất, kho bãi và logistics. Hoạt động này có thể thực hiện thủ công, bằng thiết bị cơ giới hoặc thông qua hệ thống tự động. Với doanh nghiệp vận hành kho và nhà máy, tổ chức material handling hợp lý giúp dòng hàng lưu chuyển rõ ràng, giảm thao tác không cần thiết và hỗ trợ kiểm soát hàng hóa tốt hơn.

Automated material handling là gì? Đây là xử lý vật liệu bằng các thiết bị và công nghệ tự động, chẳng hạn ASRS, AGV/AMR, conveyor, hệ thống sortation hoặc robot. Các giải pháp này có thể được tích hợp với WMS/WCS để hỗ trợ thực thi và điều phối công việc. Tự động hóa phù hợp khi quy trình có luồng hàng đủ rõ, yêu cầu vận hành được xác định và doanh nghiệp có kế hoạch quản lý dữ liệu, bảo trì cũng như xử lý tình huống ngoại lệ.

Material handling gồm những hoạt động nào?

Trong kho hoặc nhà máy, material handling bao quát các thao tác với nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm và đơn vị chứa hàng như thùng, khay hoặc pallet. Phạm vi cụ thể phụ thuộc vào quy trình của từng doanh nghiệp, nhưng thường gồm:

• Tiếp nhận: dỡ hàng, kiểm tra, nhận diện và đưa vật liệu vào khu vực quy định.
• Di chuyển: vận chuyển hàng giữa khu nhận hàng, khu lưu trữ, dây chuyền sản xuất, khu đóng gói và khu xuất hàng.
• Lưu trữ và lấy hàng: sắp xếp vật liệu vào vị trí phù hợp, sau đó truy xuất khi có nhu cầu.
• Cấp liệu và xử lý: đưa nguyên vật liệu đến công đoạn sản xuất, hoặc thực hiện phân loại, đóng gói và gom đơn.
• Kiểm soát: theo dõi vị trí, trạng thái và luồng di chuyển của hàng hóa theo quy trình.

Các hoạt động này liên kết với nhau. Nếu hàng được tiếp nhận nhanh nhưng khu lưu trữ bố trí thiếu hợp lý, điểm nghẽn có thể chuyển sang khâu cất hàng hoặc lấy hàng. Vì vậy, doanh nghiệp nên xem xét material handling như một dòng quy trình thống nhất thay vì tối ưu riêng lẻ từng thiết bị.

Material handling system là gì?

Material handling system là hệ thống các thiết bị, phần mềm, quy trình và con người phối hợp để xử lý dòng vật liệu trong một khu vực vận hành. Tùy nhu cầu, hệ thống có thể đơn giản như xe đẩy và kệ kho, hoặc kết hợp thiết bị vận chuyển tự động với phần mềm điều phối.

Một material handling system thường có các thành phần sau:

• Thiết bị lưu trữ: kệ kho, khu vực staging hoặc hệ thống lưu trữ và truy xuất tự động ASRS.
• Thiết bị vận chuyển: xe nâng, xe đẩy, băng tải hoặc hệ thống conveyor kết nối các công đoạn.
• Thiết bị vận chuyển tự hành: AGV hoặc AMR, phù hợp với những luồng di chuyển có thể tổ chức và kiểm soát theo yêu cầu vận hành.
• Thiết bị phân loại và xử lý: sortation, robot công nghiệp hoặc thiết bị hỗ trợ đóng gói, tùy loại hàng và công đoạn.
• Phần mềm điều khiển và quản lý: WMS hỗ trợ quản lý hoạt động kho; WCS có thể điều phối thiết bị tự động trong phạm vi hệ thống được triển khai.

Không phải doanh nghiệp nào cũng cần đầy đủ các thành phần trên. Cấu hình phù hợp phụ thuộc vào đặc tính hàng hóa, sản lượng, cách bố trí mặt bằng, mức độ biến động của nhu cầu và khả năng kết nối với hệ thống hiện có.

Lợi ích của thiết kế hệ thống material handling là gì?

Một hệ thống được thiết kế theo quy trình thực tế có thể hỗ trợ doanh nghiệp cải thiện nhiều khía cạnh vận hành:

• Tổ chức luồng hàng rõ hơn: xác định tuyến di chuyển, điểm giao nhận và vị trí lưu trữ để hạn chế các thao tác vòng hoặc giao cắt không cần thiết.
• Hỗ trợ năng suất vận hành: giảm thời gian chờ giữa các công đoạn khi thiết bị và quy trình được phối hợp phù hợp.
• Tăng khả năng kiểm soát: kết hợp quy trình nhận diện và dữ liệu hệ thống để hỗ trợ theo dõi vị trí, trạng thái hàng hóa.
• Hỗ trợ an toàn: giảm một số thao tác nâng chuyển thủ công và phân định khu vực hoạt động của người với thiết bị.
• Tạo cơ sở mở rộng: thiết kế theo mô-đun hoặc theo giai đoạn có thể giúp doanh nghiệp cân nhắc mở rộng khi nhu cầu thay đổi.

Kết quả thực tế phụ thuộc vào cách thiết kế, chất lượng dữ liệu, quy trình vận hành và mức độ phù hợp của thiết bị. Do đó, không nên đánh giá giải pháp chỉ qua tốc độ của một máy đơn lẻ; cần xem xét hiệu quả của toàn bộ dòng hàng.

Cách lựa chọn giải pháp material handling

1. Khảo sát quy trình hiện tại: ghi nhận luồng hàng, điểm chờ, thao tác lặp lại, khu vực giao cắt và các công đoạn phát sinh sai lệch.
2. Phân tích đặc tính hàng hóa: xem xét kích thước, trọng lượng, bao gói, cách xếp và yêu cầu bảo quản để xác định thiết bị phù hợp.
3. Làm rõ nhu cầu vận hành: xác định yêu cầu về lưu trữ, lấy hàng, cấp liệu, phân loại và khả năng xử lý biến động theo ca hoặc theo mùa.
4. Đánh giá mặt bằng và hệ thống hiện có: kiểm tra không gian, kết cấu, luồng người và xe, đồng thời xác định nhu cầu kết nối với WMS, WCS hoặc phần mềm doanh nghiệp.
5. So sánh phương án theo tổng thể: cân nhắc mức đầu tư, khả năng tích hợp, yêu cầu bảo trì, năng lực nhân sự và phương án dự phòng khi thiết bị dừng.
6. Triển khai và cải tiến: xây dựng quy trình vận hành, đào tạo người dùng và theo dõi các chỉ số phù hợp để nhận diện điểm cần điều chỉnh.

Với các dự án tự động hóa, bước khảo sát và thiết kế tích hợp đặc biệt quan trọng. Thiết bị cần đáp ứng công việc cụ thể, đồng thời phối hợp được với phần mềm, mặt bằng và cách vận hành của doanh nghiệp.

Material handling là gì đã được giải đáp ở trên. Đây là một phần thiết yếu trong hoạt động kho và sản xuất, bao gồm nhiều hơn việc vận chuyển hàng hóa. Một material handling system phù hợp cần kết nối thiết bị, phần mềm và quy trình theo đặc điểm vận hành thực tế. Nếu doanh nghiệp đang đánh giá ASRS, AGV/AMR, conveyor, sortation hoặc giải pháp tích hợp WMS/WCS, SIDONN Việt Nam có thể đồng hành khảo sát nhu cầu và định hướng phương án tự động hóa phù hợp.