Trong nền kinh tế hiện đại, một sản phẩm đến được tay khách hàng thường phải trải qua rất nhiều công đoạn trước đó. Từ nguyên liệu đầu vào, nhà cung cấp, nhà máy sản xuất, kho hàng, đơn vị vận chuyển cho đến nhà phân phối và điểm bán, tất cả tạo thành một mạng lưới liên kết chặt chẽ. Mạng lưới đó được gọi là chuỗi cung ứng. Cùng sidonn tìm hiểu về khái niệm này, quy trình và cách quản lý chuỗi cung ứng qua bài viết dưới đây.
Chuỗi cung ứng là gì?
Khái niệm chuỗi cung ứng
Chuỗi cung ứng (Supply Chain) là mạng lưới gồm các tổ chức, con người, hoạt động, nguồn lực và công nghệ tham gia vào quá trình tạo ra và đưa sản phẩm hoặc dịch vụ từ nguồn cung ứng ban đầu đến khách hàng cuối cùng.
Một chuỗi cung ứng có thể bao gồm:
- Nhà cung cấp nguyên vật liệu.
- Nhà sản xuất.
- Nhà kho và trung tâm phân phối.
- Đơn vị vận tải.
- Nhà bán buôn.
- Nhà bán lẻ.
- Khách hàng cuối cùng.
Ngoài dòng hàng hóa, chuỗi cung ứng còn có sự vận động của thông tin và dòng tiền. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ cần đưa sản phẩm đến đúng nơi mà còn phải đảm bảo thông tin chính xác và dòng tiền được kiểm soát hiệu quả.
Chuỗi cung ứng hoạt động như thế nào?
Có thể hình dung một chuỗi cung ứng đơn giản theo dòng:
Nhà cung cấp → Nhà sản xuất → Kho hàng → Phân phối → Bán lẻ → Khách hàng
Ví dụ, để một chiếc điện thoại đến tay người tiêu dùng, doanh nghiệp phải quản lý nhiều loại linh kiện từ các nhà cung cấp khác nhau. Linh kiện được đưa về nhà máy, lắp ráp thành sản phẩm, vận chuyển đến trung tâm phân phối rồi phân bổ cho các cửa hàng hoặc khách hàng.
Nếu một nhà cung cấp giao linh kiện chậm, kế hoạch sản xuất có thể bị ảnh hưởng. Nếu dự báo nhu cầu không chính xác, doanh nghiệp có thể sản xuất quá nhiều hoặc thiếu hàng. Điều đó cho thấy các mắt xích trong chuỗi có mối liên hệ rất chặt chẽ.
Các thành phần chính của chuỗi cung ứng
Nhà cung cấp
Nhà cung cấp cung cấp nguyên liệu, linh kiện, bao bì hoặc các dịch vụ cần thiết cho hoạt động sản xuất và kinh doanh. Doanh nghiệp cần đánh giá nhà cung cấp dựa trên nhiều tiêu chí như chất lượng, giá, thời gian giao hàng, năng lực sản xuất và mức độ ổn định.
Sản xuất
Đây là quá trình biến nguyên vật liệu và linh kiện thành sản phẩm hoàn chỉnh hoặc bán thành phẩm. Hoạt động sản xuất cần được lập kế hoạch dựa trên nhu cầu thị trường, năng lực máy móc, nhân sự và nguồn nguyên liệu.
Kho bãi
Kho là nơi lưu trữ nguyên vật liệu, bán thành phẩm hoặc thành phẩm. Kho đóng vai trò cân bằng giữa cung và cầu, giúp doanh nghiệp duy trì nguồn hàng trong thời gian chờ sản xuất hoặc phân phối. Ngày nay, kho hàng có thể được quản lý bằng WMS, mã vạch, RFID, AGV, AS/RS và nhiều công nghệ tự động hóa khác.
Vận tải và phân phối
Sau khi sản phẩm hoàn thành, hàng hóa cần được đưa đến các trung tâm phân phối, nhà bán lẻ hoặc khách hàng. Doanh nghiệp phải lựa chọn phương thức vận tải, tuyến đường, thời gian giao hàng và phương án kết hợp nhiều loại hình vận chuyển sao cho phù hợp.
Khách hàng
Khách hàng là điểm cuối của dòng hàng hóa và cũng là nguồn tạo ra dữ liệu quan trọng cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Nhu cầu, hành vi mua hàng và phản hồi của khách hàng có thể được sử dụng để điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tồn kho và phân phối.
Quản lý chuỗi cung ứng là gì?
Quản lý chuỗi cung ứng (Supply Chain Management – SCM) là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều phối và kiểm soát các hoạt động liên quan đến dòng hàng hóa, dịch vụ, thông tin và nguồn lực từ nhà cung cấp đến khách hàng. Mục tiêu của SCM là tạo ra sự cân bằng giữa chi phí, tốc độ, chất lượng, mức tồn kho và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường. Thay vì tối ưu từng bộ phận riêng lẻ, doanh nghiệp cần nhìn toàn bộ chuỗi như một hệ thống.
Quản lý chuỗi cung ứng thường bao gồm nhiều hoạt động:
- Dự báo nhu cầu.
- Hoạch định nguồn cung.
- Mua hàng.
- Quản lý nhà cung cấp.
- Lập kế hoạch sản xuất.
- Quản lý tồn kho.
- Quản lý kho.
- Vận tải.
- Phân phối.
- Quản lý đơn hàng.
- Theo dõi và phân tích dữ liệu.
Các hoạt động này cần được liên kết với nhau để đảm bảo dòng hàng hóa vận hành liên tục.
Các mô hình chuỗi cung ứng phổ biến
Mô hình chuỗi cung ứng truyền thống
Đây là mô hình tương đối đơn giản: Nhà cung cấp → Nhà sản xuất → Nhà phân phối → Nhà bán lẻ → Khách hàng
Mỗi mắt xích đảm nhận một vai trò riêng. Mô hình này phù hợp với nhiều ngành hàng có mạng lưới phân phối tương đối ổn định.
Mô hình chuỗi cung ứng trực tiếp
Trong mô hình này, doanh nghiệp có thể bán trực tiếp sản phẩm đến khách hàng mà không cần nhiều tầng trung gian.
Ví dụ, một thương hiệu sản xuất sản phẩm và bán trực tiếp thông qua website thương mại điện tử của mình.
Mô hình này giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn trải nghiệm khách hàng và dữ liệu bán hàng, nhưng đồng thời phải tự đảm nhận nhiều hoạt động như kho, giao hàng và chăm sóc khách hàng.
Mô hình chuỗi cung ứng mở rộng
Với những ngành có mạng lưới phức tạp, chuỗi cung ứng không chỉ có một nhà cung cấp hoặc một nhà phân phối mà có thể bao gồm nhiều tầng.
Ví dụ: Nhà cung cấp cấp 2 → Nhà cung cấp cấp 1 → Nhà sản xuất → Nhà phân phối → Nhà bán lẻ → Khách hàng
Một doanh nghiệp sản xuất ô tô có thể phụ thuộc vào hàng trăm hoặc hàng nghìn nhà cung cấp linh kiện khác nhau. Vì vậy, việc quản lý toàn bộ mạng lưới trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Mô hình chuỗi cung ứng số
Trong chuyển đổi số, các doanh nghiệp ngày càng sử dụng ERP, WMS, TMS, IoT, RFID, AI và phân tích dữ liệu để kết nối các mắt xích. Dữ liệu được thu thập từ kho, phương tiện vận tải, dây chuyền sản xuất và đơn hàng giúp doanh nghiệp theo dõi chuỗi cung ứng gần như theo thời gian thực.
Quy trình chuỗi cung ứng từ đầu đến cuối
Bước 1: Dự báo nhu cầu
Quy trình chuỗi cung ứng thường bắt đầu bằng việc xác định thị trường cần bao nhiêu sản phẩm. Doanh nghiệp có thể sử dụng dữ liệu bán hàng trước đây, xu hướng thị trường, mùa vụ và kế hoạch kinh doanh để dự báo nhu cầu. Dự báo càng chính xác thì kế hoạch mua hàng, sản xuất và tồn kho càng phù hợp.
Bước 2: Lập kế hoạch nguồn cung
Sau khi có dự báo, doanh nghiệp xác định cần bao nhiêu nguyên liệu, linh kiện và nguồn lực. Bộ phận mua hàng làm việc với nhà cung cấp để đảm bảo nguyên vật liệu có thể được cung cấp đúng thời gian và số lượng.
Bước 3: Mua hàng
Doanh nghiệp lựa chọn nhà cung cấp, đàm phán điều kiện mua bán và phát hành đơn đặt hàng. Thông tin về giá, số lượng, thời gian giao và chất lượng cần được quản lý chặt chẽ.
Bước 4: Tiếp nhận và lưu kho
Nguyên vật liệu được vận chuyển về kho. Nhân viên kiểm tra số lượng, chất lượng và thông tin lô hàng trước khi nhập kho. Sau đó, hàng được đưa vào vị trí lưu trữ phù hợp. Các hệ thống WMS, mã vạch hoặc RFID có thể hỗ trợ tự động hóa và nâng cao độ chính xác của quá trình này.
Bước 5: Sản xuất
Nguyên vật liệu được cấp cho dây chuyền theo kế hoạch sản xuất. Doanh nghiệp phải kiểm soát tiến độ, chất lượng, năng lực máy móc và mức tiêu hao nguyên vật liệu để đảm bảo sản phẩm hoàn thành đúng yêu cầu.
Bước 6: Lưu trữ thành phẩm
Sau khi sản xuất, thành phẩm được nhập kho và chờ phân phối. WMS có thể giúp doanh nghiệp quản lý vị trí, số lượng, lô hàng và trạng thái của từng sản phẩm.
Bước 7: Phân phối
Khi có đơn hàng, sản phẩm được lấy khỏi kho, đóng gói và bàn giao cho đơn vị vận tải. Doanh nghiệp cần lựa chọn tuyến đường và phương thức vận chuyển phù hợp để đáp ứng yêu cầu về chi phí và thời gian.
Bước 8: Giao hàng và phản hồi
Sản phẩm được giao đến nhà bán lẻ hoặc khách hàng cuối cùng. Thông tin về đơn hàng, thời gian giao, tình trạng hàng và phản hồi của khách hàng được đưa trở lại hệ thống. Đây là dữ liệu quan trọng để doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch cho các chu kỳ tiếp theo.
Chuỗi cung ứng là mạng lưới gồm nhà cung cấp, nhà sản xuất, kho hàng, đơn vị vận tải, nhà phân phối, nhà bán lẻ và khách hàng cùng tham gia vào quá trình đưa sản phẩm từ nguồn cung đến người sử dụng cuối cùng. Khi kết hợp với các công nghệ như ERP, WMS, TMS, RFID, IoT, AGV và AI, doanh nghiệp có thể từng bước xây dựng chuỗi cung ứng thông minh, minh bạch và có khả năng thích ứng tốt hơn với thị trường.